Tamara is masterstudent Geo-information Science aan Wageningen University & Research en heeft de afgelopen vier maanden stage gelopen bij TTE. Tijdens haar stage heeft zij onderzoek gedaan naar de verspreiding van PFAS in oppervlaktewater, slib en waterplanten rondom vliegbasis Leeuwarden. Op deze locatie hebben oefeningen met blusschuim geleid tot een verontreiniging van het oppervlaktewatersysteem naast de vliegbasis. Dit water wordt via een gemaal afgevoerd naar de Jelsumer Feart, waar eveneens hoge PFAS-concentraties zijn gemeten. Vanuit daar heeft de verontreiniging zich verder verspreid naar de omliggende watergangen.

TTE ondersteunt de gemeente Leeuwarden bij onderzoek naar PFAS-gehalten in waterplanten, met als doel te beoordelen of deze veilig op de kant kunnen worden gelegd. In aansluiting op dit onderzoek heeft Tamara tijdens haar stage GIS ingezet om een netwerkmodel van de watergangen in het gebied op te bouwen. Hierdoor werd het mogelijk de afstand te bepalen tussen het gemaal in de Jelsumer Feart en de locaties waar metingen zijn uitgevoerd aan oppervlaktewater, slib en waterplanten.

Op basis van deze analyse heeft zij onderzocht hoe de PFAS-concentraties afnemen met toenemende afstand tot het gemaal. Daarmee heeft zij een waardevolle bijdrage geleverd aan het inzicht in de verspreiding van PFAS binnen het onderzoekgebied en aan een beter begrip van de factoren die deze verspreiding beïnvloeden.

(Foto gegenereerd met Copilot)

In een gezamenlijk persbericht maakten op 1 juni gemeente Leeuwarden, Defensie en Wetterskip Fryslân bekend dat er een belangrijke stap is gezet in de PFAS-aanpak van Vliegbasis Leeuwarden. De gemeente Leeuwarden heeft Defensie via een maatwerkvoorschrift toestemming gegeven om een beperkte hoeveelheid gezuiverd grondwater op het riool te lozen. In dit water zit nog een minimale hoeveelheid PFAS. Het gaat om een tijdelijke maatregel die een proefsanering op vliegbasis Leeuwarden mogelijk maakt. Lees hier het gehele persbericht.

TTE heeft de partijen ondersteund in de voorbereiding om tot een maatwerkvoorschift te komen. Op basis van de opgedane ervaringen bij dit complexe proces heeft TTE op verzoek van de gemeente Leeuwarden de “Handreiking maatwerkaanvraag lozing PFAS bij bodemsanering” opgesteld. Deze handreiking zal later nog door de gemeente Leeuwarden gepubliceerd worden.

Een paar weken geleden zijn de bodemsaneringswerkzaamheden in halfase 4 afgerond. De afgelopen weken zijn de laatste werkzaamheden verricht om alles gereed te maken om de saneringshal voor de laatste keer te verplaatsen naar halfase 5. De saneringshal is verstevigd met ankers, stempels en dwarsverbindingen. Dit alles om de hal veilig en gecontroleerd in twee delen op te tillen en naar de nieuwe plaats te rijden. Vorige week was het zover en is de hal verplaatst naar zijn laatste positie. Alles wordt nu weer klaar gemaakt voor de start van het laatste deel van de bodemsanering eind juli. De verwachting is dat de bodemsanering voor het einde van het jaar afgerond wordt. Daarna volgen nog diverse bouwrijpmaak werkzaamheden tot dat het terrein opgeleverd kan worden aan de gemeente Krimpen a/d IJssel.

De bodemsanering van het voormalige EMK-terrein wordt begeleid door een projectteam van de opdrachtgever (het ministerie van IenW). TTE levert voor het projectteam een technisch manager en de omgevingsmanager. Daarnaast wordt nog diverse inhoudelijk ondersteuning gegeven op het gebied van bodemadvies, databeheer en gegevensverwerking.

Meer weten over dit unieke project: www.stormpolderdijk.nl.

(Foto: Richard Donkervliet)

Bij de innovatieve in situ sanering van de voormalige vetgasfabriek in Amersfoort hebben we na 3 jaar een mooie mijlpaal bereikt: inmiddels is meer dan 25.000 liter pure teer uit de bodem gepompt!
Op de locatie is een intensief teeronttrekkingssysteem aangebracht bestaande uit circa 250 onttrekkingsbronnen. In elke bron met een zaklaag van teer is een teerpomp gehangen en aangesloten op leidingwerk voor luchtaanvoer, teerafvoer en besturing. Elke bron wordt individueel aangestuurd op basis van een sensor in de bron voor volautomatische teerdetectie. Voor de aansturing en opvang van het opgepompte teer zijn verspreid over de locatie 4 saneringsunits geplaatst.

Lees hier meer over het project: https://www.vetgasfabriekamersfoort.nl/

Namens het projectteam Stormpolderdijk heeft Arthur van de Velde RTV Rijnmond te woord gestaan over de voortgang van de bodemsanering van het EMK-terrein. Belangrijkste nieuws: we gaan dit jaar de bodemsanering afronden.

De reportage is hier terug te zien: https://www.rijnmond.nl/nieuws/2154624/hoe-staat-het-er-nu-voor-met-de-meest-giftige-plek-van-nederland

De bodemsanering van het voormalige EMK-terrein wordt begeleid door een projectteam van de opdrachtgever (het ministerie van IenW). TTE levert voor het projectteam een technisch manager en de omgevingsmanager. Daarnaast wordt nog diverse inhoudelijk ondersteuning gegeven op het gebied van bodemadvies, databeheer en gegevensverwerking.

Meer weten over dit unieke project: www.stormpolderdijk.nl.

(Foto: Richard Donkervliet)

Donderdag 29 januari organiseerden we het TTE symposium ‘Een nieuw bodemtijdperk’. 

Héél even dachten we klaar te zijn met bodem. Tot PFAS bodem opnieuw in een zeer zorgwekkend voetlicht plaatste. Lang geleden markeerde “Lekkerkerk” de geboorte van de ‘sector bodem’. Alle verontreiniging moest weg uit de bodem. In de decennia daarna werden doelstellingen functioneel en werden gevallen gebieden. Nog later werd saneren beheren. Zie hier de studie en de loopbaan van Arne Alphenaar en generatiegenoten in de bodemsector. Het wordt tijd om het iets rustiger aan te doen, Arne stopt als DGA bij TTE. Maar ook Arne is nog niet klaar met bodem want:

Met PFAS en ZZS is de bodemsector terug. Niet bij af, maar bij het begin van een tijdperk!

Op verschillende manieren blikten Gosse Hoekstra, Martijn van Houten, Arjen Wintersen en Tim Porada-Zierfuss terug naar de toekomst: wat hebben we geleerd en wat kan nóg beter!

Deze inspirerende presentaties waren de inleiding tot goede discussies en gesprekken met de aanwezigen in de zaal. Ondanks een griepgolf was deze gelukkig goed gevuld.

Het symposium markeerde ook het officieuze afscheid van Arne Alphenaar als directeur van TTE. Tijdens de afsluitende borrel met lekkere hapjes was er voldoende tijd om stil te staan bij deze mijlpaal.

9 april 2026

Vanuit het expertisecentrum PFAS (Witteveen+Bos, Arcadis, TTE) hebben wij het ministerie van IenW ondersteund bij het maken van een “Wegwijzer PFAS als ZZS”. Deze wegwijzer is eind maart gepubliceerd op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).

In het voorjaar van 2025 is de werktafel PFAS als ZZS opgericht. Hierin zaten brancheverenigingen, omgevingsdiensten, VNG, IPO, UvW, ILT, RIVM, het Expertisecentrum PFAS, IenW en IPLO. Het uitgangspunt van de werktafel was het beantwoorden van de vragen die de brancheverenigingen gesteld hadden aan IenW, aangevuld met de vragen die omgevingsdiensten hadden.

De vragen gingen onder andere over:

• Welke PFAS vallen onder de definitie van ZZS?
• Kan er onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende PFAS gezien de grote onderlinge verschillen in eigenschappen en risico's?
• Welke maatregelen en technieken zijn er om PFAS te minimaliseren?
• Welke normen zijn er voor PFAS?
• Welke meet- en analysemethoden zijn er voor PFAS?

De antwoorden van de vragen zijn verwerkt tot webpagina's op iplo.nl. Deze pagina's zijn bedoeld als wegwijzer hoe bedrijven en bevoegde gezagen kunnen omgaan met PFAS als ZZS. Daarnaast spelen er op dit moment diverse ontwikkelingen. Zo wordt bijvoorbeeld in Europa gewerkt aan een nieuwe norm voor het meten van PFAS. De webpagina's worden voortdurend op de actualiteit aangepast.

Meer informatie: bekijk alle pagina's over PFAS als Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS).

9 april 2026

Wegens succes verlengd!

In samenwerking met Bodembreed Academie en Bodembeheer Nederland organiseren we een praktijkgerichte 2-daagse cursus PFAS. Niet alleen de theorie, maar ook de praktijk komt aan bod. Zo werk je samen met andere cursisten aan actuele casussen om hand-on ervaring op te doen.  

Meer info & inschrijven

Tot ons groot verdriet hebben we afscheid moeten nemen van onze collega, Theo Bussink. Theo is na een kort ziekbed overleden op 17 februari jl.

Ruim 10 jaar was Theo bij TTE in dienst. Hij werd enorm gewaardeerd om zijn kennis en kunde, maar vooral ook om zijn persoonlijkheid. In alle rust, wist hij projecten in goede banen te leiden. Met duidelijke instructies voor teamgenoten en een nauwgezette administratie. Daarnaast hechtte hij veel waarde aan persoonlijke ontwikkeling en was hij één van de drijvende krachten achter de interne ontwikkelingstrajecten. Dit alles maakte hem geliefd onder collega’s en ook bij vele anderen uit het werkveld.

We gaan Theo enorm missen. Natuurlijk in ons werk, maar ook op het sociale vlak, tijdens onze gezamenlijke lunch, tijdens borrels, uitjes en gewoon “in de wandelgangen”.

We wensen zijn gezin, overige familie en vrienden heel veel sterkte in deze moeilijke tijd.

12 december 2025

Donderdag 4 december organiseerden de vereniging BodemBreed Forum en de regionale samenwerking ondergrond Onder Twente het symposium “Duurzaam grondverzet in Oost-Nederland”. Ruim 100 fysieke deelnemers en meer dan 90 toehoorders via de live stream bewezen dat het thema duurzaam omgaan met bodem en ondergrond leeft in heel Nederland!

De zes presentaties gaven de deelnemers een totaalbeeld van de stand van zaken rond duurzaam gebruik van de bodem. Via de marktvisie en de inkoopstrategie van de landelijke buyergroup (Simone Houtman), de verankering van hoogwaardig grondgebruik in het landelijke beleid (Fred Mudde) en het faciliteren van hoogwaardig grondgebruik via ICT tools (Martin Peersman) naar duurzaam grondgebruik in de praktijk.

Sander Lubberhuizen en Peter Dijkstra van de gemeente Enschede toonden aan dat duurzaam (her)gebruik van grond een belangrijk aspect is bij streven naar een zo duurzaam mogelijke inrichting van de leefomgeving (uitgedrukt in CO₂ footprint). Maaike Wagenaar en Robert Veldhuizen lieten zien hoe de provincie Friesland met ‘Grip op Grond’ al bijna 20 jaar vraag en aanbod van grond afstemmen. Tot slot benadrukte  Leon Claassen van de provincie Gelderland dat er, ook op milieutechnisch gebied, veel meer mogelijk is dan men vaak denkt.

Aan het einde van de dag vatte Arthur van de Velde (BodemBreed Forum en TTE) de rode lijn tussen alle presentaties kernachtig samen: de ervaring is er, de tools zijn beschikbaar, zoek elkaar op en ga aan de slag!

De presentaties zijn via de livestream opgenomen en zullen binnenkort samen met de powerpoints via de site van BodembreedForum (www.bodembreedforum.nl) beschikbaar komen.